English
Gaeilge
Mandarin
Polish




Cumarsáid Shlán
Gléasanna Slána
Gníomhaíochtaí Slána Ar Líne
Bagairtí
Bogearraí Sceimhle agus Éirice
Bogearraí Spiaireachta
Ceangaltán Mailíseach Ríomhphoist
Cibearbhulaíocht
Comhadroinnt
Feirmeoireacht
Fréamhthrealaimh agus Róbatlíonta
Fuadach Móideim
Goid Céannachta
Iascaireacht
Maingaireacht Fóin
Rioscaí Eile - Víris, Péisteanna & Traígh
Traígh & Bogearraí Mailíseacha
Vishing
Cibearbhulaíocht

Is éard a bhíonn i gceist le bulaíocht thraidisiúnta cur isteach ar íospartaigh duine ar dhuine – ar scoil, sa chlós súgartha, sa spórt. Ach anois, tá tús curtha ag cibearbhulaíocht (nó bulaíocht ar líne) le ciapadh 24 uair an chloig trí ríomhairí, gutháin phóca, consóil chluichí nó trí theicneolaíochtaí eile atá idirlíon-chumasaithe.

Conas mar a oibríonn sé?

Éascaíonn an neamhainmníocht a thairiscíonn an t-idirlíon bulaíocht ar líne, a ligeann don bhulaí cumarsáid dhíreach a dhéanamh leis an íospartach agus deacrachtaí a chruthú chun a n-aitheantas a rianú i gcomhthráth. Is féidir le bulaithe láithreáin ghréasáin a chruthú chun náire a chur ar dhaoine eile, ar nós vótála ar líne a shocrú le téamaí ar nós: “Vótáil don deichniúr daoine is gránna ar scoil.”

D’fhéadfadh an saghas seo bulaíochta gan bheith teoranta don scoil nó go deimhin do leanaí, is cinnte gur féidir le daoine fásta tabhairt faoi chibearbhulaíocht. D’fhéadfaidís bheith ag cúlchaint tríd an ríomhphost faoi chomhghleacaithe ar bhealach diúltach.

Cén baol a chruthaíonn sé?

D’fhéadfadh cibearbhulaíocht i measc leanaí bheith ina gníomhaíocht dheacair lena stopadh de bharr go mbaineann feasacht gan staonadh leis ar ghníomhaíochtaí linbh ar líne. Is féidir le híospartaigh den bhulaíocht sin bheith thíos le tráma síceolaíoch ar féidir leis díobháil a dhéanamh don mhuinín agus tionchar a imirt ar an saol sa bhaile agus ar scoil.

I gcás gnólachtaí, is féidir díobháil a dhéanamh do chlú na cuideachta má éiríonn le láithreáin ghréasáin dhiúltacha nó vótaí maslacha an domhan seachtrach a bhaint amach. D’fhéadfadh an chuideachta bheith thíos le caingean dlí má theipeann orthu ceart fostaí chun oibriú i dtimpeallacht shlán agus shábháilte a chaomhnú.



• Sainaithin agus Blocáil
Sainaithin cé atá i mbun cibearbhulaíochta do linbh agus déan aon chumarsáid as seo amach a bhlocáil.
• Leag Teorainneacha
Ba cheart duitse, seachas do leanaí, teagmháil a dhéanamh leis an mbulaí (nó na bulaithe) agus iarraidh ar stop a chur leis an iompar a ghoilleann orthu.
• Téigh i dteagmháil leis an Scoil
Más eol duit go bhfreastalaíonn an bulaí ar an scoil chéanna le do leanbh, d'fhéadfadh múinteoirí agus riarthóirí bheith in ann cabhrú.
• Dul i dteagmháil le soláthróirí seirbhíse
D’fhéadfadh láithreáin roinnte fístéipeanna/grianghraf ábhar a bhaint a thuairiscíonn tú amhail bheith neamhoiriúnach nó a sháraíonn do chuid príobháideachais.
• Labhair le do leanaí faoina bhfuil inghlactha
Is gnách go mbíonn drogall ar leanaí insint dá dtuismitheoirí faoi chibearbhulaíocht nó aon rud eile a bhíonn ar siúl ar líne ar eagla go ndéanfaidh tuismitheoirí scéal níos measa as. Braitheann daoine eile go bhfuil rud ar bith a dhéanann siad ar an Idirlíon "príobháideach". Níl fírinne ar bith leis seo. Ba cheart do thuismitheoirí a chinntiú go dtuigeann leanaí gur spás poiblí atá san Idirlion agus a luaithe a roinntear faisnéis, roinntear go brách í.

• Téigh suas chuig an duine i d’ionad oibre agus déan a n-iompar a thabhairt chun solais. Mínigh gur dóigh leat gurb iompar doicheallach agus maslach atá ann.
• Luaigh go soiléir leo gur mian leat go stopfaidís de bharr gur mhian leat dea-chaidreamh oibre a bheith agat leo.
Mar mhalairt air sin, breac síos an t-iompar mar nóta agus an tionchar a bhíonn aige agus féach le casadh le duine éigin in Acmhainní Daonna nó le bainisteoir.
• Cuimhnigh – is gníomh tromchúiseach é a chur ina leith ar dhuine go raibh siad i mbun bulaíochta, agus ba cheart bheith an-chúramach nuair a bhíonn é seo á dhéanamh agat.

Conas is féidir liom an tarlú seo a sheachaint?

• Coimeád do ríomhaire baile in áit lárnach.
• Labhair le do leanaí go minic faoi conas a úsáideann siad an t-idirlíon.
• Cinntigh gurb eol do do leanaí a bhfaisnéis phearsanta a choimeád príobháideach.
• Mar bhainisteoir, cinntigh go gcuirtear an oiliúint inghlactha ar an bhfoireann maidir leis an idirlíon san ionad oibre.

Noda Áisiúla

• Bíodh baint agat le húsáid idirlín do linbh.
• Coimeád gléas an tí in áit lárnach agus infheicthe.
• Bí eolach i gcónaí ar na treochtaí is déanaí i líonrú sóisialta.
• Cinntigh go dtugtar faoi oiliúint inghlactha úsáide agus go ndéantar í a chleachtadh san ionad oibre.

logos