English
Gaeilge
Mandarin
Polish




Cumarsáid Shlán
Gléasanna Slána
Gníomhaíochtaí Slána Ar Líne
Bagairtí
Bogearraí Sceimhle agus Éirice
Bogearraí Spiaireachta
Ceangaltán Mailíseach Ríomhphoist
Cibearbhulaíocht
Comhadroinnt
Feirmeoireacht
Fréamhthrealaimh agus Róbatlíonta
Fuadach Móideim
Goid Céannachta
Iascaireacht
Maingaireacht Fóin
Rioscaí Eile - Víris, Péisteanna & Traígh
Traígh & Bogearraí Mailíseacha
Vishing
Iascaireacht

Is gníomhaíocht neamhdhleathach é iascaireacht a tharlaíonn nuair a ligeann coirpigh ar líne (iascairí) orthu gur eagraíochtaí dlisteanacha iad, cosúil le bainc agus cuideachtaí cárta creidmheasa, mar chleas chun do shonraí pearsanta a fháil uait.

De ghnáth, seolann iascairí ríomhphost chugat ina n-iarrann siad ort faisnéis phearsanta a 'fhíorú' nó a 'athsholáthar' trí ríomhphost a sheoladh ar ais.

D'fhéadfaidís iarraidh ort foirm a chomhlánú ar líne, agus uaireanta, tairgeann siad rud éigin mealltach, cosúil le hairgead nó laethanta saoire, mar bhuíochas as comhlánú na foirme.

Bí ar d'airdeall maidir le haon duine a lorgaíonn sonraí do chuntas bainc, uimhreacha cártaí creidmheasa, pasfhocail, PIN, d'uimhir Phearsanta Seirbhíse Poiblí (PPS) nó d'uimhir Árachais Náisiúnta.

Féadann iascairí an fhaisnéis seo a úsáid chun tú a phearsanú agus airgead a aistarraingt as do chuntas banc gan údarás agus chun íoc as earraí ceannaithe ar líne. Féadann siad an fhaisnéis luachmhar seo a dhíol le tríú páirtithe fiú.


Conas a aithníonn tú í?

I ngnáthchás, seolann iascaire ríomhphost fabhtach chugat le "héileamh ar ghníomh" a éilíonn ar an bhfaighteoir cliceáil ar nasc. Is iad seo a leanas roinnt samplaí de "éileamh ar ghníomh":

• Ráiteas le cuma oifigiúil uirthi a thugann rabhadh faoi fhadhb le cuntas an fhaighteora. Ansin, iarrann an ríomhphost ar an bhfaighteoir cuairt a thabhairt ar láithreán gréasáin chun an fhadhb a cheartú trí chliceáil ar nasc fabhtach sa ríomhphost.

• Ráiteas le cuma oifigiúil air ag tabhairt rabhaidh go bhfuil cuntas an fhaighteora i mbaol agus ag rá gur féidir leis an bhfaighteoir clárú le clár frithchalaoise.

• Sonrasc bréige d'earraí, uaireanta earraí colúla, nár ordaigh an faighteoir, le nasc chun an ordú bréagach "a chealú".

• Fógra calaoiseach faoi athrú neamh-inmhianaithe déanta ar chuntas an úsáideora, le nasc chun "cur i gcoinne" an athraithe neamhúdaraithe.

• Ráiteas ag tabhairt le fios go bhfuil seirbhís nua á cur ar fáil ag institiúid airgeadais, agus ag rá go bhfuil deis ag an bhfaighteoir, mar bhall reatha, an tseirbhís a fháil saor in aisce ar feadh an tsaoil má dhéanann sé nó sí iarratas air laistigh de thréimhse ama theoranta.

Is iad seo a leanas roinnt de na frásaí a d'fhéadfadh a bheith i ríomhphost iascaireachta:
• "Déan do chuntas a fhíorú"
• "Tabhair freagra laistigh de 48 uair nó dúnfar do chuntas"
• "A chustaiméir luachmhar"
• "Cliceáil ar an nasc thíos chun rochtain a fháil ar do chuntas"


Conas a oibríonn sí?

I ngach cás, bailíonn an láithreán gréasáin ar treoraíodh an t-úsáideoir ann faisnéis phearsanta an úsáideora. Má chuireann faighteoir faisnéis rúnda isteach sa láithreán gréasáin calaoiseach, féadann an t-iascaire pearsanú a dhéanamh ar an íospartach chun airgead a aistriú ó chuntas an íospartaigh; earraí a cheannach; morgáiste breise a fháil ar bhaile an íospartaigh; sochair dífhostaíochta a lorg in ainm an íospartaigh nó dochar eile a dhéanamh, dochar airgeadais de ghnáth. In a lán cásanna, athdhíolann an t-iascaire an fhaisnéis a fuair sé ar bhealach neamhdhlisteanach le tríú páirtí.

Glacann coirpigh páirt i bhfóraim bhróicéara agus cainéil chomhrá éagsúla ar líne ina ndíoltar agus ina gceannaítear faisnéis den leithéid seo. Tá lán cineálacha scéimeanna iascaireachta ann atá bunaithe ar mheabhlaireacht.

Cén riosca a bhaineann léi?

D'fhéadfadh céannacht an íospartaigh a bheith goidte, agus d'fhéadfadh a lán rioscaí a bheith cúisithe dá bharr, lena n-áirítear:
• Calaois airgeadais déanta ag úsáid ainm an íospartaigh.

• Úsáid neamhúdaraithe bainte as cárta creidmheasa agus cuntas bainc an íospartaigh.

• Clárú neamhúdaraithe le láithreáin ghréasáin pornagrafaíochta agus gealltóireachta.





Má cheapann tú go ndearnadh iascaireacht ort:
• Cuir an eagraíocht ábhartha agus do stáisiún Garda áitiúil ar an eolas nó cuir glao ar an PSNI ar 0845 600 800.

• Bain úsáid as bogearraí frithvíreas agus bogearraí frithspiaireachta atá cothrom le dáta. Is féidir le bogearraí cothrom le dáta cosc a chur ar bhogearraí mailíseacha nó bogearraí gan iarraidh.

• Déan monatóireacht ar do chuntais agus ráitis airgeadais agus cuir institiúidí airgeadais ar an eolas faoi aon idirbhearta amhrasacha.

• Déan do phasfhocail a athrú go rialta; moltar é a dhéanamh gach 100 lá.

• Cuir an chuideachta a bhfuil láithreán gréasáin bréagach curtha ar fáil di nó a bhfuil pearsanú á dhéanamh ar a láithreán gréasáin ar an eolas.


Conas is féidir liom cosc a chur uirthi?

• Bain úsáid as barra uirlisí frith-iascaireachta. Cuimsítear barraí uirlisí frith-iascaireachta i gcuid mhaith de na brabhsálaithe gréasáin is coitianta. Déan cinnte go bhfuil an leagan is nuaí agat.

• Coinnigh do bhogearraí frithvíreas cothrom le dáta. Cuireann díoltóirí bogearraí frithvíreas barraí uirlisí frith-iascaireachta ar fáil leis na leaganacha is déanaí dá dtáirgí freisin.

• Ná tabhair freagra riamh ar ríomhphost nó glaonna gutháin nach raibh tú ag tnúth leo a iarrann faisnéis phearsanta. Ní iarrfaidh cuideachta chreidiúnach faisnéis den leithéid seo ar ríomhphost riamh.

• Déan cinnte go bhfuil nasc slán le haon láithreán gréasáin a éilíonn faisnéis phearsanta. Bí ag faire amach do https:// agus glas fraincín i bhfuinneog an bhrabhsálaí agus tabhair aird ar na teachtaireachtaí earráide a ghineann an brabhsálaí nuair a thugann sé le fios nach féidir láithreán gréasáin a thrust.

• Ná seol faisnéis phearsanta nó rúnda i ríomhphost riamh.


Leideanna Is Tábhachtaí

• Bí amhrasach faoi aon ríomhphost nó láithreán ghréasáin a thairgeann rud éigin atá ró-mhaith le bheith fíor.

• Bí ar d'airdeall faoi láithreáin ghréasáin a dtugann tú do shonraí cárta creidmheasa dóibh. Déan iarracht a chinntiú go bhfaigheann tú teistiméireacht faoi láithreán gréasáin sula bhfuil muinín agat as.

• Ná roinn do phasfhocail.

• Déan monatóireacht rialta ar do chuntas bainc agus ráitis chárta creidmheasa agus déan aon ghníomhaíocht amhrasach a thuairisciú láithreach.

• Déan Microsoft ® Phishing Filter a shuiteáil le Internet Explorer 7 nó Windows Live Toolbar. Le cabhair an scagaire iascaireachta tugtar cosaint duit ó chalaois ghréasáin agus na rioscaí a bhaineann le goid na faisnéise pearsanta trí rabhadh a thabhairt duit faoi láithreáin ghréasáin iascaireachta tuairiscithe nó trí chosc a chur ort dul ann.

logos